Featured Video Play Icon

[VIDEO] ‘Laatste Oordeel’ uitgekleed in Pieterskerk

LEIDEN – Het ‘Laatste Oordeel’ verblijft momenteel in de het Rijksmuseum vanwege de grote verbouwing van de Lakenhal. Gelukkig hoeven we het topstuk van Lucas van Leyden niet al te zeer te missen: in de Pieterskerk kun je een wel heel bijzondere versie bekijken van het Leidse meesterwerk.

Niet uit het losse polsje

In de Pieterskerk hangt sindskort een fotomontage van het ‘Laatste Oordeel’. In de kerk hing al sinds 2011 een levensgrote foto van het werk zelf, maar nu hangt daar ook een foto van de óndertekening naast. Lucas van Leyden schilderde het wereldberoemde altaarstuk natuurlijk niet uit het losse polsje. Hij had op z’n minst een schets nodig.

Mooi woord, infraroodreflectografie

De ondertekening op het zestiende-eeuwse drieluik werd zichtbaar met behulp van een speciale fotografische techniek, de infraroodreflectografie. Uit de gedetailleerde ondertekening blijkt dat meester Lucas niet alleen een waanzinnige schilder, maar ook een briljant tekenaar was. Het Laatste Oordeel was overigens het eerste werk waarop infraroodreflectografie werd toegepast. Het drieluik met het Laatste Oordeel is onlangs opnieuw gefotografeerd, waarbij voor het eerst de voorstellingen volledig gescand konden worden.

Plamuurlaag op ruw hout

Het altaarstuk uit 1527 geldt als een van de hoogtepunten van de Renaissance in de Noordelijke Nederlanden. Lucas schilderde het Laatste Oordeel in opdracht van de kinderen van Claes Dirksz. van Swieten, een rijke houthandelaar en burgemeester van Leiden, ter plaatsing bij zijn graf in de Pieterskerk. Lucas bracht de ondertekening van het Laatste Oordeel direct aan op de witte plamuurlaag die het ruwe hout bedekt.

Inzicht in wordingsproces

De ondertekening in zwart krijt was bedoeld als leidraad tijdens het schilderen. Binnen de contouren van de hoofdvormen van de compositie gebruikte Lucas arceringen om schaduw aan te geven in de vleeskleurige partijen en in de kleding. Voor de donkerste delen gebruikte hij kruisarceringen. Ook bracht hij wassingen aan met verdunde zwarte verf, bedoeld als ondermodellering van de uiteindelijke verflaag. De ondertekening geeft inzicht in het wordingsproces van een specifiek kunstwerk en is vaak van belang bij restauraties.

Het Laatste Oordeel verblijft tot 2019 op de eregalerij in het Rijksmuseum. Dan zal de verbouwing van De Lakenhal voltooid zijn en kan het meesterwerk van Leiden weer thuiskomen.

reacties